Emiliano Zapata, 8 Ağustos 1879’da Meksika’nın Morelos eyaletine bağlı Anenecuiclo köyünde dünyaya gelir. Zapata ailesinin geçmişi, Meksika’nın tarihine yakından bağlı. 16’ıncı yüzyılda ilk Avrupalılar’ın ülkeye ulaşmasıyla birlikte sömürgeciler adım adım yerli halkın topraklarını yağmalarlar. Sömürgecilik sonucu yoğun göç nedeniyle ülkenin etnik yapısı da değişir. Öyle ki, Emiliano Zapata’nın ailesi de yarı yerli, yarı Avrupa kökenliydi.
Okuma-yazma oranının yüzde 2 civarında olduğu bu dönemde tarlada çalışan genç Emiliano, zaman zaman köy okuluna gidip, okuma ve yazmayı öğrenme şansına sahip olur. Ancak henüz 15 yaşındayken annesini, bir yıl sonra da babasını kaybedip, üç kardeşiyle yetim kalır ve kardeşi Eufemio ile birlikte iki kızkardeşine bakmak zorunda kalır. 1884 yılında, yerli halkı topraklarından eden diktatör Porfirio Diaz ikinci kez ülkenin başına gelir. Zapata’nın da yaşadığı bölgede Hacienta denilen büyük toprakların sahipleri şiddetle köylülerin topraklarına el koyup, köylüleri kendi tarlalarında çalıştırmaya zorlarlar. Köyünün yakınlarındaki büyük toprak sahipleri ile sık sık zıtlaşan Zapata’nın Diaz rejimine karşı tepkisi giderek büyür. Zapata 20’inci yüzyılın ilk yıllarında sorunların konuşularak çözülebileceğine inanır ve köylülerin gönderdiği heyetlerle birlikte başkente gidip, halka şiddetle saldırı talimatlarını veren Hacienda sahibi Pablo Escandon hakkında şikayet başvurularında bulunur. Ancak hükümet seslerine kulak vermez; tersine, Morelos’taki durumlar daha da ağırlaşır. Eyaletteki bütün topraklar toplam 18 ailenin elinde bulunur ve şeker üretimi 40 yıl içinde beş kat artar. Eyalette artık neredeyse sadece şeker üretilir. Oysa yerli halkın temel gıdası mısır ile fasulye. Toprakları ellerinden alınan köylüler, artık kendi ihtiyaçları çerçevesinde üretimde yer alamayıp, toprak sahiplerinin tarlalarında çalışmak zorunda kalırlar.
1909 yılı, Emiliano Zapata açısından belirleyici bir yıl olur. O dönemde neredeyse bütün Meksika halkı rejime karşı olmasına rağmen, örgütlü bir mücadeleden söz edilemez. Diaz’ın iktidarına karşı ciddi bir tehlike oluşturan tek muhalefet, Francisco Madero liderliğinde ABD’den baskı uygulayan sürgündeki Meksikalı aydınlar olur. Madero bu sene ülkesine dönüp, Antireelectionista Partisi’ni kurar ve başkanlık seçimlerinde partisinin adayı olur. Zapata bu dönemde daha yerel düzeyde sesini duyurur. Henüz 30 yaşındayken Anenecuilco köy meclisinin başkanlığına seçilir. Köy meclis başkanı olarak valiye sık sık başvurup, cemaatinin toprak ve su haklarını savunur. İktidara göre eyalet valisi halka karşı yeterince mesafeli olmadığı nedeniyle valilik seçimlerine gidilir, muhalefetin düzenlediği seçim etkinlikleri sırasında halka karşı şiddet uygulanır, çok sayıda insan tutuklanır. Bu gelişmelere paralel olarak Zapata’da daha aktif mücadele edilmesi gerektiği yönde bir düşünce oluşur. 1910 yılında Madero liderliğindeki devrimcilere katılan Zapata, susturulmak için askere alınır. Kısa bir süre orduda kaldıktan sonra firar edip, Morelos’e dönen Zapata, daha kötü durumlarla karşılaşır. Ekim zamanında artık köylere ait tarlalara da el konulmuş, köylüler resmen köle gibi çalıştırılır. Zapata bunun üzerine yaklaşık 80 kişilik bir silahlı gücü oluşturup, büyük toprak ağaları tarafından el konulan tarlaları işgal eder ve halka devreder. Bu, aynı zamanda Meksika tarihindeki ilk toprak işgali olarak bilinir. Yeni vali bunun üzerine köy meclislerini yasaklar, bunun yerine kendi adamlarını görevlendirir ve böylece halkta kalan son parça özerkliği de ellerinden alır. Halk ise bu baskılara karşı Zapata’yı Anenecuilco, Villa de Ayala ve Moyotepec cemaatlerinin savunma meclisi başkanlığına seçer. Bu meclis, köylerin toprak haklarını savunmak için oluşturulan bir komite niteliğinde. 1910 ve 1911 yıllarında köylüler daha geniş toprakları işgal ederler ve Zapata köylülerin haklarını savunan bir lider konumuna gelir.
Kısa bir süre sonra Meksika’nın güneyinde ayaklanmalar çıkar, rejim direnişi kırmak amacıyla şiddetle halkın üzerine gider, ancak baskı ters teper ve direniş büyür. Zapata da bu dönemde Madero tarafından kaleme alınan devrimci manifesto niteliğindeki San Luis Potosi Planı’nı halka okutup, harekete katılmak için halkın onayını alır. Birçok köyde yapılan bu toplantılara polis silahlarla saldırır, halka ateş açar. Halk Madero’yu destekleme kararını vermiştir, ancak polis köyleri ve şehirleri işgal etmiş. Şiddetsiz bir çözümü tercih eden Zapata, diyalog çağrılarının hiçbiri sonuç vermeyince işgal edilmiş şehirleri zaptetme ve polisi kovma kararını alır. Emiliano Zapata Morelos’ta köylü halktan bir çeşit gerilla hareketini oluşturur. Silahlı köylüler büyük toprak ağalarını kovar, toprağı köylere ve çiftçilere iade eder ve bir çeşit öz yönetim sistemini geliştirirler.
Emiliano Zapata, Rus anarşist Piotr Alekseyeviç Kropotkin’in düşüncelerinden çok etkilenip, şiddet, hiyerarşi ve egemenliği aşmış kollektifçi bir toplumu yaratmayı amaçlar. ‘Toprak ve Özgürlük’ sloganını kullanan Zapata bu nedenle sadece toprakları halka iade etmekle kalmaz ve komünlerin öz yönetimine dayalı yeni ve özgürlükçü bir toplumun oluşması için mücadele eder.
1911 yılında Madero liderliğindeki Meksika Devrimi gerçekleşir ve diktatör Diaz istifa edip, ülkeyi terk etmek zorunda bırakılır, Madero da başkan olur. Ancak Zapata açısından büyük öneme sahip toprak reformu sürekli ertelenir, çünkü San Luis Potosi Planı’nın hangi şekilde gerçekleştirilmesi gerektiğine ilişkin ciddi görüş ayrılıkları ortaya çıkar. Zapata ciddi bir baskı uygulamaz, Madero’nun yeni görevine adapte olduktan sonra konuyu ele alacağını sanır. Ancak devrimin lideri Madero iktidara geldikten sonra gittikçe halktan kopar. Zapata toprak sorununu gündemleştirmek ve halk üzerinde hala baskı uygulayan güvenlik güçleri sorununu çözmek için defalarca Madero ile biraraya gelmesine rağmen, pratikte herhangi bir sonuç elde edemez.
Zapata bunun üzerine en yakın yoldaşları ile birlikte Ayala Planı’nı oluşturur. Hareket bu programda ilk defa ulusal hedefleri formüle edip, yerel bir direniş grubu olmaktan çıkar. Plan somut olarak büyük toprak sahibi ağaların topraklarının istimlak edilmesini ve toprağın eşit bir şekilde köylülere dağıtılmasını öngörür. Ayrıca bu planda ilk defa devrimden söz edilir. Demokratik komünalizm ve cinsler arası eşitlik hedefleri de somutlaştırılır. Bütün Zapatistaların üzerine yemin içtiği plan açıklandığı zaman Zapata’nın gerilla hareketinde 20 bin savaşçı yer alır. Zapata, planı açıkladıktan sonra son bir kez başkente gidip, Madero ile sorunun barışçıl çözümünü konuşmayı dener. Ancak Madero’nun devrimci ideallerini kaybettiğini anlayan Zapata, Meksika başkanının sorunun çözümü için adım atmayacağını gördükten sonra gerilla örgütlenmesini geliştirmeye başlar. Zapatistalar 1912 yılının Ocak ayında sadece askeri hedefleri kapsayan eylemlerine başlarlar.
Francisco Madero 1913 yılının Şubat ayında askeri darbenin ardından başkanlığından istifa etmek zorunda bırakılır, yerine General Victoriano Huerta başkan olur. Bunun üzerine ülkenin kuzeyindeki direniş büyür, ülkenin güneyinde örgütlenen Zapatistalar da halktan gittikçe daha fazla destek alırlar. Temmuz 1914’te kuzeydeki direnişçiler başkente gelip, darbe gerçekleştirirler. Fakat ardından ortak bir çizgi geliştirilemez ve iç sorunlar nedeniyle fraksiyonlar arası işbirliği Zapata açısından imkansız hale gelir. Kendisi Morelos’a döner ve orada Ayala Planı’nı yerel düzeyde uygulamaya karar verir. Resmi hükümete alternatif olarak yeni bir eyalet hükümeti oluşturulur. Tarımsal bir kredi bankası kurulur ve toprağın dağıtımı konusunda köylere karar yetkisi verilir. Dağıtılmamış topraklar ise kamulaştırılır. Fabrikalara el konulur ve eşit bir çalışma düzeninin hakim olduğu kamu iş hanelerine dönüştürülürler. Bu atölyelerde elde edilen gelirlerle ise hastaneler açılır, yaşamını yitirmiş olan savaşçıların ailelerinin geçimleri sağlanır.
Ardından gelen 5 yıl kimi zaman daha sakin geçer, kimi zaman daha çatışmalı. Zapata’nın iktidara karşı direnişi kırılamaz ve 1919 yılında şansın kendilerinden yana olduğunu düşünür. Rejimde çelişkilerin baş gösterdiğini öğrenen Zapata, General Gonzales ile sorunları olan ve çok önemli bir pozisyona sahip olan bir subayın kendilerine katılması durumunda Morelos’taki kontrolün yeniden ele geçirilebileceğini düşünür ve bu amaçla subaya bir mektup yazar. Ancak mektup General Gonzales’in eline geçer. 10 Nisan 1919 günü sözleşilen mekana giden Zapata, 600 keskin nişancının açtığı ateş sonucu katledilir.
Yaklaşık 100 yıl önce komünlere dayalı demokratik bir toplumu yaratmak için mücadele eden Emiliano Zapata’nın mirasını bugün, 1983 yılında Meksika’nın Chiapas eyaletinde kurulan Zapatista Ulusal Kurtuluş Ordusu (EZLN) yerine getirip, hem yerel halkın özgürlüğü, hem de alternatif bir toplumun geliştirilmesi için mücadeleye devam ediyor.
Bu forumda yeni konular açamazsınız Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı değiştiremezsiniz Bu forumdaki mesajlarınızı silemezsiniz Bu forumdaki anketlerde oy kullanamazsınız
Çewlik
Forumu 
SSS
Arama
Kullanıcı Grupları
Profil
Özel mesajlarınızı kontrol etmek için login olun
Login
